آشنايي با گروه علوم سياسي

از زمان تأسيس دانشگاه تهران قريب 80 سال مي گذرد ( 1313 ) اما تدريس علوم سياسي در ايران سابقه اي حدودا 120 ساله دارد. (( افتتاح مدرسه علوم سياسي در نيمه شعبان 1317 ه .ق / دسامبر 1899 ميلادي مطابق 28 آذر ماه مقرر گشت)).( شرح زندگاني من، تاريخ اجتماعي و اداري دوره قاجاريه،عبدااله مستوفي). قصد اصلي از تأسيس مدرسه علوم سياسي تأمين كادر وزارت خارجه بود ولي بعدها مسائل حقوقي نیز در آن تعليم داده شد. ((اثر معجزه آساي اين مدرسه در همان زمان يعني پس از شش هفت سال در ايران در انقلاب مشروطيت و اداره و بهره برداري از آن بزودی نمودار شد )). ( تلاش آزادي،‌باستاني پاريزي ).

تأسيس اين مدرسه اثر فكر ميرزا حسن خان مشيرالملك پسر ميرزا نصر الله خان مشير الدوله وزير امور خارجه بود او مي دانست كه كار از ريشه خراب است و تا مبناي علمي براي اعضاي وزارت خارجه دست و پا نشود هرچه بكند نقش بر آب خواهد بود . از طرف ديگر حالا كه جلو افتتاح مدارس باز شده و شاه و صدر اعظم از آن جلوگيري ندارند چه از اين بهتر كه مدرسه اي هم كه در آن علوم عاليه سياسي تدريس شود دائر نمايند و كار معارف و فرهنگ اساسي كشور را پيشرفتی بدهند.(شرح زندگاني من، عبدالله مستوفي) بنابراين مدرسه علوم سياسي با هدف تربيت كادر متخصص و با سواد براي وزارت خارجه و به ابتكار وزير اين وزارت خانه تأسيس شد و چون مبناي صحيح و نيت خالص براي اين اقدام وجود داشت نه تنها در هدف و غرض اصلی كارش قرين توفيق بود بلكه پاره ایي از فارغ التحصيلان اين مدرسه بعدها در عرصه هاي ديگر بجز سياست خارجي و ديپلماسي خوش درخشيدند و منشأ آثار و بركاتي علمي گشتند كه علي اكبر دهخدا و عبدالله مستوفي دو نمونه اعلاي اين وتیره اندكه خدمات اولي به زبان و فرهنگ فارسي بي نياز از بيان و تقرير است و كمتر كتاب خان فارسي داني است كه با اسم و آثار وي آشنا نباشد و دومي گرچه ميدان صیت و شهرت او تابدان پايه وسيع و فسيح نيست اما كساني كه با تاريخ سرو كار دارند با دوره تاريخ اجتماعي و اداري دوره قاجار او كه در واقع حسب حال و بيان خاطرات اوست نيز آشنايند و واقفند كه اين اثر گران سنگ علاوه بر جنبه هاي تاريخي دائره المعارفي است از فرهنگ و فولكلور و سبك زندگي و منش و بينش مردمان روزگارش و نثر اين اثر خود سبكي است پرمايه در عرصه نثرنویسی فارسي.

با تأسيس دانشگاه تهران ، دانشكده حقوق و علوم سياسي به عنوان يكي از چند دانشكده اصلي ايجاد گرديد. ابتدا رشته هاي حقوق قضايي، علوم سياسي و علوم اقتصادي در اين دانشكده تدريس مي شد بعد ها رشته اقتصاد خود دانشكده اي مستقل گرديد و بالطبع از دانشكده حقوق و علوم سياسي جدا شد و دانشكده حقوق با همان دو رشته حقوق و علوم سياسي ادامه يافت از زمان تاسيس دانشگاه تهران تا انقلاب اسلامي ایران (بهمن 1357) محل اصلي و محوري تدريس حقوق و علوم سياسي همان دانشگاه تهران بود.در سال هاي اوايل دهه 50 در دانشگاه ملي ايران ( دانشگاه شهيد بهشتي ) هم رشته علوم سياسي تاسيس شد و نيز مدرسه عالي علوم سياسي ايجاد شد كه هر يك حدود 30 دانشجو مي پذيرفتند اما وزن و اهميت علمي اين رشته همچنان در انحصار دانشگاه تهران بود و علاوه بر وجه علمي كه شأن والا و بالاي آن بود به دليل پيوستگي اين رشته با مشاغل مهم مملكتي اهميتي در خود داشت و لذا هميشه عطش و اشتياق براي ورود به اين رشته وجود داشت و به دليل ظرفيت اندك پذيرش دانشگاه تنها نخبگان توفيق ورود به آن را داشتند.

با تأسيس دانشگاه آزاد اسلامي كه به منظور پاسخ به اشتياق جوانان براي ورود به آموزش عالي صورت مي گرفت رشته علوم سياسي به عنوان يكي از رشته هاي پرطرفدار و مسبوق به سابقه اي طولاني در سال 1371 در دانشكده حقوق در واحد مشهد ايجاد گرديد. اولين پذيرفته شدگان اين رشته در مهر ماه 1371 به كلاس رفتند در حالي كه تنها يك عضو هيأت علمي داشت كه مديريت گروه را هم بر عهده داشت. تعداد پذيرفته شدگان 35 نفر بودند و چون تنها دو درس ( مباني علم سياست و كليات حقوق اساسي ) از دروس اصلي و پايه اين رشته ارائه شده بود و بقيه تا سقف مجاز واحدها يك دروس عمومي تشكيل مي داد كمبودي از نظر هيأت علمي احساس نمي شد . با شروع ترم دوم سال تحصيلي 71-72 دو نفر ديگر به اعضاي هيأت علمي اضافه شدند اكنون ساعات موظف تدريس اعضاي هيأت علمي از تعداد وجوهاي ارائه شده بيشتر بود و لذا مقرر گرديد كه كلاس هاي فوق العاده علمي در زمينه هاي علوم سياسي تشكيل شود با آن كه شركت در اين كلاس ها اجباري نبود و جز فعاليت هاي فوق برنامه محسوب مي شد اما تقريبا تمامي دانشجويان در آن شركت مي كردند و با اشتياق و حوصله مباحث را پي مي گرفتند همين امر مبناي علوم سياسي را مبناي محكمي قرار داد كه بعدها نتيجه آن خود را نشان داد. به اين صورت كه تعداد قابل توجهي از اولين دوره فارغ التحصيلان رشته علوم سياسي در دوره كارشناسي ارشد پذيرفته شدند و از جمله قبول شدگان كارشناسي ارشد دانشگاه تهران هم در ميان فارغ التحصيلان دوره اول واحد مشهد بودند. در دهه هفتاد از عمر دانشگاه آزاد كمتر از 10 سال مي گذشت و مسئولان دانشگاه آزاد اين دوره از حيات آن را دوره تثبيت آن نام گذاشته بودند به اين معني كه هم دانشگاه مصروف بر آن بود كه در مقوله آموزش عالي كشور براي خود شأن جايگاهي احراز نمايند، ورود دانش آموختگان دانشگاه آزاد به دوره تحصيلات تكميلي مساعدت در تثبيت دانشگاه آزاد مي بود امري كه رشته علوم سياسي واحد مشهد براي خود سهمي هر چند اندك قائل است .

به هر روي در دومين سال تأسيس اين رشته تعداد بيشتري دانشجو پذيرفته شدند و تعداد كلاس هاي گروه و ساعات تدريس افزايش يافت، ورود آقايان دكتر گازراني و دكتر داودي و كمي بعد آقاي تقي حسيني گروه را به لحاظ آموزش در وضعيت مطلوبي قرار داد. جلسات گروه با محتواي كاملا علمی و آموزشي به طور مرتب تشكيل مي شد و هم همه اعضا ارتقا سطح علمي دانشجويان و تمهيد زمينه فعاليت اعضا هيأت علمي بود در همين  جلسات بود كه دو موضوع به تصويب رسيد اول اینکه علاوه بر پيش نياز هايي كه مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي بود، گروه بر اساس ارتباط محتواي علمي دروس پيش نياز هايي را مقرر نمود و دانشجويان موظف به رعايت آن شدند و رعايت آن از سوي دانشجويان با دقت و گاه با وسواس از سوي گروه پيگيري شد. گرچه اجراي اين مصوبه در ابتدا با چالش هايي مواجه بود اما بتدريج مقبوليت يافت و ثمرات خود را نماياند زيرا هر دانشجو در بدو ورود مي دانست كه در هر ترم چه درس هايي را بايد بگذراند و چه درس هايي را نمي تواند قبل از قبولي درس ديگر انتخاب نمايد. مصوبه دوم گروه تدريس كاملا تخصصي دروس بود يعني اعضا هيأت علمي بر اساس زمينه هاي مطالعاتي و تحقيقاتي خود تدريس دروسي را عهده دار شدند و آن را ادامه دادند. بر اساس چنین رويكردی بود كه گروه از اساتيد دانشگاه فردوسي براي تدريس پاره اي از دروس كمك مي گرفت.

از اقدامات علمي گروه توجه اعضا به آشنا نمودن دانشجويان با مقوله تحقيق بود. براي ارزيابي پايان ترم علاوه بر امتحان تحقيقي را هم لازم مي دانستند تحقيقي كه خود راهنمايي آن را بر عهده داشتند، موفقيت گروه در این امر تا بدان حد بود كه در سال 1374 گروه نمايشگاهي از تحقيقات دانشجويان خود بر پا كرد و از مسئولان دانشگاه براي بازديد دعوت كرد، حجم كارهاي علمي مذكور و سطح كيفي آن باعث رضايت و تشويق مسئولان قرار گرفت، از ميان همين گزارشات تعدادي در همان سال ها در بعضي مجلات و جرايد امكان چاپ يافت .

با افزايش تعداد اعضاي هيأت علمي گروه امكان جذب دانشجويان بيشتري فراهم آمد و لذا علاوه بر مهر ماه در بهمن ماه نيز تعدادي در حد يك كلاس پذيرفته مي شدند و در سال هاي پاياني دهه 70 گروه علوم سياسي كه كمتر از يك دهه عمر داشت، به لحاظ تعداد اعضاي هيأت علمي، تعداد دانشجويان و تعداد پذيرفته شدگان فارغ التحصيل در دوره هاي تحصيلات تكميلي و سطح علمی به يكي از رشته هاي شاخص واحد مشهد تبديل شد.

اكنون اگرچه تعداد دانشجويان دوره كارشناسي به ميزان قبل نيست اما گشايش دوره كارشناسي ارشد علوم سياسي از سال 1384 همين جايگاه را براي گروه حفظ كرده است. دوره كارشناسي ارشد از مهر ماه سال 1384 افتتاح و تا كنون تعداد 125 نفر فارغ التحصيل داشته است.

گروه در حيات 22 ساله خود با 5 مدير گروه، مديريت شده است و هم اكنون داراي 6 عضو هيأت علمي با مرتبه استاديار و 3 عضو هيأت علمي با مرتبه مربي و 3 عضو هيأت علمي دانشجوي بورسيه دكتري مي باشد.

Finland Sevastopol joomla