تاریخ ایجاد در 27 آبان 1393

عنوان : بهار عربي بر نقش و جايگاه مصر در منطقه خاورميانه

استاد راهنما : دکتر محسن مديرشانه‌چي

استاد مشاور : دكتر احمد جوانشيري

دانشجو: محمد عبدي

پاييز 1392

چکیده

تحولات اخير در كشورهاي عربي و خاورميانه،‌سرآغاز رشته اي از تغييرات سياسي و اجتماعي در اين منطقه بوده است. مصر به عنوان بزرگترين و مهم‌ترين كشور عربي از اين خيزش بي‌نصيب نماند و رژيم حسني مبارك بعد از نزديك به چهار دهه حكومت در مصر جاي خود را به دولت اسلام‌گراي محمد مرسي از جنبش اخوان‌المسلمين داد. از منظر تاريخي،‌انعقاد پيمان كمپ ديويد ميان مصر و اسرائيل يكي از نقاط عطف تاريخ اين كشور در روابطش با كشورهاي عربي محسوب مي‌شود.

انعقاد پيمان كمپ ديويد در مارس 1979 علاوه بر انزواي سياسي مصر، اين كشور را از كمك‌هاي كشورهاي ثروتمند حوزه خليج فارس محروم ساخت. البته گرايش مصر به سمت غرب در دهه‌هاي 1970 و 1980 ميلادي باعث شد تا كمك‌هاي آمريكا و اروپا جايگزين بذل و بخشش كشورهاي عربي حوزه خليج فارس شود،‌اما از منظر سياسي مصر نتوانست جايگاهش را در ميان كشورهاي عربي و اسلامي ترميم كند؛‌به طوري كه عضويت اين كشور در سازمان كنفرانس اسلامي پس از امضاي پيمان صلح با اسرائيل در سال 1979 به حالت تعليق در آمد. مصر همچنين در مقام يكي از بنيان‌گذاران اصلي جنبش غيرمتعهدها،‌در دوره انورسادات موقعيت خود را در اين جنبش تا حدودي از دست داد.

اما مصر از اواسط دهه 1980 ميلادي با بهره‌برداري از بحران‌هاي منطقه‌اي به ويژه جنگ عراق با ايران به تدريج خود را با كشورهاي عربي همسايه و حوزه خليج فارس نزديك و نزديك‌تر كرد تااينكه در اجلاس كنفرانس عرب در آبان 1367 كه در اردن تشكيل شد، به طور رسمي مجدداً به جرگه اعراب بازگشت. در اين برهه مصر علاوه بر دريافت كمك كشورهاي ثروتمند خليج فارس،‌از طريق مجاب كردن كشورهاي عربستان، امرات متحده عربي و قطر كه شركاي مصر در سازمان صنايع تسليحاتي عرب بودند، موفق شد اين سازمان را بار ديگر به طور كامل احيا كند و با توليد تسليحات نظامي منبع تازه‌اي براي اقتصاد خود به دست آورد.

مصر همچنين در تجاوز عراق به كويت در كنار ائتلاف بين‌المللي عليه عراق مشاركت داشت كه به پاس اين همراهي، عربستان سعودي از طلب 4 ميليارد دلاري خود صرف نظر كرد و در نوامبر 1990 نيز كنگره آمريكا طلب 7 ميليارد دلاري خود را بخشيد. وام‌هاي كوچك ديگري نيز كه از سوي كشورهاي عربي حوزه خليج فارس به مصر داده شده بود، بخشيده شد. كلوپ پاريس مركب از كشورهاي وام‌دهنده غربي نيز تصميم گرفت تا در يك دوره سه ساله 10 ميليارد دلار بدهي مصر به اين كشور را ببخشد. در نتيجه بدهي‌هاي رسمي مصر از 50 ميليارد دلار به حدود 36 ميليارد دلار كاهش يافت. علاوه بر اين صندوق بين‌المللي پول در ماه مه سال 1991 يك كمك 372 ميليارد دلاري ظرف 18 ماه به مصر اختصاص داد.

در پي خيزش‌هاي اخير كشورهاي عربي موسوم به بهار عربي يا بيداري اسلامي،‌كانديداي جنبش اخوان‌المسلمين مصر، سكان سياسي و رهبري اين كشور را به دست گرفت. پرواضح است كه جنبش اخوان‌المسلمين ريشه‌دارترين و تشكيلاتي‌ترين جنبش جهان اسلام است كه در فرصت به وجود آمده در پي ارائه نمونه و الگويي مترقي و دموكراتيك از اسلام سياسي و حكومت‌داري اسلامي بر آمد. محمد مُرسي از همان روزهاي آغازين شروع به كار خود با تغييراتي كه در فرماندهي ارتش مصر داد،‌در سياست داخلي اين كشور گام‌هاي محكمي برداشت. در منطقه نيز با نزديكي به تركيه و قطر در پي ايجاد ائتلافي فكري و سياسي و ايفاي نقشي تأثيرگذار بود. همچنين در عرصه بين‌المللي كوشيده تا سياست‌هاي نرم و مداراجويانه‌اي را اتخاذ كند.

 

 

Finland Sevastopol joomla