تاریخ ایجاد در 03 شهریور 1392

عنوان : تاثیر ساختار دولت رانتیر ( مبتنی بر اقتصاد تک محصول و نفت پایه ) بر ماهین و ساختار جامعه مدنی در ایران پس از انقلاب اسلامی ( 1384-1368)

 

استاد راهنما : دکتر محسن خلیلی

 

استاد مشاور : دکتر علی اصغر داودی

 

دانشجو : ناهید علیزاده ابراهیم آباد

 

تاريخ دفاع : 1388

 

چكيده :

چندين دهه است كه كارشناسان مسائل نفت و سياست " درآمدهاي عظيم نفتي " را متغييري عمده در بررسي ساختارها و تحولات كشور هاي نفت خيز در نظر گرفته اند و معتقدند، در هر كشوري كه بخشي عمده از درآمدهاي دولت و توليد ناخالص داخلي آن از محل درآمدهاي نفتي تأمين مي شود، بدون ترديد نفت متغييري عمده در تحليل شرايط سياسي آن كشور به حساب مي آيد. بدين منظور مفهوم دولت رانتير در مورد اين كشور ها به كار رفته است. در اين رهيافت توجه اصلي به سمت منابع دولت جلب مي شود. هر چند كه شرايط اقتصادي ممكن است نتواند همه جنبه هاي رفتار دولت را تبيين كند اما ماهيت منابع درآمدي دولت، به روي قواعد اساسي زندگي سياسي در كشور تاثير مي گذارد.

رانت به مثابه يك اصطلاح اقتصادي به در آمدهايي گفته مي شود كه بدون زحمت و تلاش يدي و فكري به دست مي آيد، اين در آمدها كه منبع ثروت بسياري از كشور هاي جهان سوم را تشكيل مي دهد، با فعاليت هاي توليد اقتصاد داخلي كمتر ارتباط مي يابد. نمونه بارز رانت، در آمدهاي ناشي از نفت، گاز، اورانيون، آهن، مس و ... مي باشد كه البته تاكيد بيشتر طرفداران نظريه دولت رانتير معطوف به درآمدهاي ناشي از فروش نفت كشور هاي خاورميانه است.

محوريت نفت در اقتصاد ايران و كنترل قاهرانه درآمدهاي ناشي از آن توسط دولت به وضوح تأثيرگذاري ساخت اقتصادي بر روند شكل گيري جامعه مدني را نشان مي دهد. در همين راستا به نظر مي آيد صورت بندي خاص اقتصاد سياسي ايران كه بر پايه محوريت نفت سازماندهي و استوار شده، در عمل به رغم مزايا و منافع قابل توجهي كه درآمدهاي نفتي براي اقتصاد و جامعه ايران در پي داشته است، از حيث پيدايش و توسعه مولفه ها و عناصر سازنده جامعه مدني و نهاد هاي مستقل مدني عمدتاً نقشي منفي ايفا كرده است.

مفروضه اصلي در اين پژوهش آن است كه، ساختار اقتصادي جامعه و ارتباط آن با ماهيت دولت و ساختار هاي سياسي اجتماعي داخلي مي تواند در تقويت يا تضعيف عناصر جامعه مدني نقش تعيين كننده اي داشته باشد. لذا در اين پايان نامه سعي مي شود درصدد پاسخگويي به اين پرسش اصلي باشيم كه :

با توجه به ماهيت رانتيري دولت ايران در سال هاي 1368 تا 1384، پيوند ميان ساختار دولت با ساختار و ماهيت جامعه مدني چگونه بوده است؟ از آنجا كه در اين پايان نامه رهيافت دولت رانتير مورد استفاده قرار گرفته است، لذا در چارچوب اين رهيافت عمده تاكيد را بر سمت منابع درآمدي دولت و تاثيراتش بر روابط دولت و جامعه قرار داده ايم و جهت تنوير بحث، تطبيق و تشريح آن با دهه هاي قبل بالاخص دوران قبل از انقلاب نيز صورت خواهد گرفت. ولي عطف و عنايت اين پژوهش معطوف به دو دوره سازندگي و اصلاحات مي باشد.

 

Finland Sevastopol joomla